"Woke" - Hugmyndafręši ķ žjónustu alręšis?

Bręšralagiš sem myndast mešal kśgašra og ofsóttra varir aldrei, segir breski sagn- og listfręšingurinn Simon Elmer ķ nżrri bók sinni, „The Road to Fascism – For a Critique of the Global Biosecurity State“, (London 2022). Hann vitnar ķ heimspekinginn Hönnu Arendt: „Mennska hinna forsmįšu og sköddušu hefur aldrei enn lifaš af stund frelsunarinnar ķ svo mikiš sem eina mķnśtu. Žetta žżšir ekki aš hśn sé ómerkileg, žvķ ķ raun gerir hśnforsmįn og sköddun žolanlega; en žetta žżšir aš ķ pólitķsku tilliti skiptir hśn engu mįli“ (231). Žaš sem veršur aš koma ķ staš bręšralagsins nś, segir Elmer, žegar verstu kśgunarašgeršir Covid tķmabilsins hafa hjašnaš, aš minnsta kosti tķmabundiš, er vinįtta; en žó ekki ķ žeim skilningi sem viš nśtķmamenn leggjum ķ hana.

Elmer fullyršir aš vestręn samfélög stefni nś hratt ķ įtt aš fasķsku alręši, žróun sem fjórša išnbyltingin geri mögulega og sé drifin įfram af aušhringum og skrifręšisvaldi. Eftir fall Sovétrķkjanna höfum viš oršiš ómešvituš um hętturnar af alręši sem į sér uppruna hęgra megin viš mišju; barnalegt frjįlslyndi undanfarinna įratuga hafi blindaš okkur gagnvart žessari hęttu. Elmer tekur undir višvörun Hayeks ķ Leišinni til įnaušar, um aš hęttulegasta tegund fasisma sé sį sem knśinn er įfram af yfiržjóšlegu tękniręši sem gęti„aušveldlega beitt mestu haršstjórn og įbyrgšarlausu valdi sem hęgt er aš hugsa sér ... Og žar sem žaš er varla neitt til, sem ekki er hęgt aš réttlęta meš „tęknilegri naušsyn“ sem enginn utanaškomandi gęti ķ raun efast um – eša jafnvel meš mannśšarrökum varšandi žarfir einhvers sérlega illa stadds hóps sem ekki vęri hęgt aš hjįlpa į annan hįtt – žį er lķtill möguleiki į aš stjórna žvķ valdi “ (143). Og höfum ķ huga aš hér ķhugar Hayek ekki einu sinni möguleikann į žvķ nįna samstarfi milli alžjóšlegs tękniręšis og einokunaraušvalds sem viš sjįum į okkar tķmum.

Ekkert sósķalķskt viš "woke"

Elmer fullyršir aš stušningur vinstri manna viš tilskipanir og reglur lķföryggisrķkisins byggist ekki į ešlislęgri forręšishyggju žeirra eins og hęgrimenn telja gjarna, heldur mun fremur į žvķ aš žeir hafi „smitast af hugmyndum af meiši nżfrjįlslyndis, um pólitķska rétthugsun, sjįlfsmyndarstjórnmįl og nś sķšast réttrśnaš „woke“ hugmyndafręšinnar.“ (147). Elmer bendir réttilega į hvernig žöggun, slaufunarmenning, kvenfyrirlitning ... lögreglueftirlit meš oršum og skošunum fólks“ eigi sér alls ekki rętur ķ lżšfrelsisstefnu, stéttabarįttu eša jafnašarhugsjón“; žaš sé ķ raun ekkert sósķalķskt viš žessi einkenni hinnar nżju alręšishyggju.

Žetta viršist ķ beinni andstöšu viš žaš algenga višhorf, aš minnsta kosti mešal hęgrimanna, aš „woke“ hugmyndafręšin sé vinstri sinnuš ķ grunninn, og sé afleišing žeirra ķtaka sem sósķalistar hafi nįš ķ vestręnum samfélögum gegnum įróšur og yfirtöku grunnstofnana, ķ samręmi viš kenningu Dusche (og Gramscii) um „hina löngu göngu gegnum stofnanirnar“.

Hver er žį rökstušningur Elmers hér?

Elmer vitnar ķ einkunnarorš nasista „Kraft durch Freude“ (styrkur ķ gegnum gleši), og bendir į hvernig žaš sé„draumurinn um einingu žjóšarinnar, minningin um fallnar hetjur“ sem liggi aš baki fasistakvešjunni, aš bakiaušfśsri undirgefni viš leištogann, og žaš sé į kitsinu sem fagurfręši alręšishyggjunnar byggi.

Į žetta hafa raunar fleiri bent: Samkvęmt listfręšingnum Monicu Kjellman-Chapin er algengt aš kitsinu, vélręnni list sem aušvelt er aš neyta og vekur vęmnar tilfinningar, sé beitt af alręšisstjórnum sem tęki til stjórnunar og innrętingar.“ Ķ Óbęrilegum léttleika tilverunnar (Reykjavķk, 1986) segir Milan Kundera:

Kitsiš kreistir fram tvö tįr. Fyrra tįriš segir: En hvaš žaš er fallegt aš sjį krakka hlaupa um grasflöt!

Seinna tįriš segir: En hvaš žaš er fallegt aš klökkna eins og allt mannkyniš viš aš sjį krakka hlaupa um grasflöt!

Einungis sķšara tįriš veldur žvķ aš kitsiš er kits.

Bręšralag mannanna getur aldrei grundvallast į öšru en kitsi.“

„Woke“, segir Elmer, er jafngildi kitsins. Aš „taka hnéš“, klappa fyrir heilbrigšisstarfsfólki, fylgja órökréttum tilskipunum, „ķ žįgu heildarinnar“, eša eins og er lķklega algengara, ašeins til aš sżnast, er ķ ešli sķnu žaš sama og aš klökkna eins og allt mannkyniš viš aš sjį krakka hlaupa um grasflöt. Og žessi samstaša, sem į endanum er fölsk samstaša, er lķka drifkrafturinn žegar mśgurinn snżst gegn žeim sem ekki hlżša, gegn óbólusettum, gegn žeim sem neita aš „taka hnéš“, gegn žeim sem hafa hugrekki til aš rugla og vekja efasemdir um hina višteknu skošun, til dęmis žegar svartur mašur klęšist stuttermabol meš slagoršinu „White lives matter“. Žvķ ķ ešli sķnu snżst „woke“, rétt eins og kitsiš, um śtilokun; žeir grimmustu eru gjarnavęmnastir allra.

Ofurróttęk afstęšishyggja

„Woke“ hugmyndafręšin sem lįtiš er lķta śt fyrir aš snśist um menningarlegt andóf hinna jašarsettu og kśgušu er nś oršin opinber hugmyndafręši lķföryggisrķkisins, sem į grunni hennar réttlętir stöšugt eftirlit, ritskošun og ę öflugri stżringu rķkisvaldsins į lķffręšilegri tilveru okkar, segir Elmer. „Woke“ er žegar Justin Trudeau „tekur hnéš“ ķ mótmęlum Black Lives Matter ķ Ottawa įriš 2020 og śthśšar svo, tveimur įrum sķšar, žeim sem andmęla gerręšistilburšum hans, kallar žį žjófa, ofstękismenn, kynžįttahatara og gyšingahatara, kallar višhorf žeirra óįsęttanleg, sakar žingmenn sem andmęla fasķskri hegšun hans um aš standa meš hakakrossinum, og lętur loka bankareikningum žeirra sem styšja barįttuna gegn löglausu ofbeldi hans og krefjast žess aš lög og stjórnarskrį séu virt. „Engin önnur hreyfing, sķšan fasisminn var og hét, hefur lagt sig eins ķ framkróka um aš skapa grundvöll fyrir lagalegar og pólitķskar breytingar til aš styšja viš kapķtalisma ķ daušateygjunum“ segir Elmer (117).

Elmer bendir į hvernig mótmęli sem voru ķ samręmi viš „woke“ hugmyndafręšina voru ekki ašeins lišin heldur litiš į meš velžóknun mešan samfélagiš var drepiš ķ dróma sóttvarnarašgerša, en žeir sem mótmęltu lokunum og höftum til aš verja lķfsvišurvęri sitt voru hundeltir, sektašir eša fangelsašir. Įstęšan fyrir žessu er sś, segir Elmer, aš yfirvöldum stafar engin ógn af „woke“; žaš snżst einungis um um réttrśnaš, umburšarleysi og helgisiši, žaš er andbyltingarsinnaš, en „sér markašinn sem eina mögulega farveg breytinga“ (120), og sķšast en ekki sķst skapar žaš tękifęri til aš framfylgja og žróa enn frekar takmarkanir į mįlfrelsi og persónufrelsi, lykilskref į leišinni til fasismans. „ ... Ķ stuttu mįli, meš žvķ aš aušvelda kapķtalismanum aš skapa alręši lķföryggisrķkisins  – er „woke“ ekki frjįlslynt, og žaš er sannarlega ekki sósķalķskt: „Woke“ er fasķskt.“(121)

Eitt af lykileinkennum „woke“ hugmyndafręšinnar er algjört óžol gagnvart rökręšu, gagnvart röklegri hugsun, og viš sjįum sömu tilhneigingu ķ žeim fjarstęšum, aftengingu viš veruleikann og mótsagnakenndu višhorfum sem breišst hafa śt ķ tengslum viš kórónafaraldurinn. Fyrir žį sem ašhyllast „woke“ er žaš eina sem skiptir mįli žeirra eigin persónulega upplifun, einkareynslan. En ķ heimi žar sem öll merking er einkaleg getur engin merking veriš til; einkamįl er ómögulegt, segir Wittgenstein, žvķ höfundur žess getur ekki skiliš žaš sjįlfur. Ķ almennari skilningi gętum viš litiš į skilgreiningu Hönnu Arendt į almennri skynsemi sem sameiginlegri skynjun okkar į heiminum, og hvernig žessi sameiginlega skynjun grundvallast į sameiginlegu tungumįli, sameiginlegum sögum og sameiginlegri ašferš til aš hugsa; įn žessara grundvallaržįtta er samfélagiš ķ raun ekki lengur til.

Einangrun einstaklingsins er forsenda alręšisins

Eins og Elmer bendir į, og ašrir, žar į mešal Arendt, hafa bent į įšur, er einangrun einstaklingsins ein af lykilforsendum žess aš hęgt sé aš koma į og višhalda alręši. Žetta skildi Stalķn vel žegar hann lét leysa upp öll félög og klśbba; jafnvel skįkfélög voru ekki undanskilin, žvķ til aš koma į sönnu alręši veršur aš einangra fólk frį hvort öšru, hindra aš žaš myndi félagsleg tengsl. Höfnun „woke“ hugmyndafręšinnar į öllu öšru en einkareynslunni er žvķ afar mikilvęgur hornsteinn hins nżja fasisma sem Elmer óttast aš sé handan viš horniš. En žaš eru ekki ašeins hin sżnilegu ummerki einangrunarinnar, svo sem skilyršislaus hlżšni viš grķmuskyldu og innilokun sem leggja žennan grundvöll, heldur ekki sķšur sś einangrun sem grundvallast į afneitun į sameiginlegri skynjun, sem er bein afleišing róttękrar afstęšishyggju sem tekur ekkert sem gilt nema einstaklingsbundna huglęga reynslu. Og žar sem samfélagsbreytingar knśnar įfram af fólkinu, byltingarkenndar eša ekki, byggjast į möguleikanum til aš koma saman, ręša hugmyndir og skipuleggja ašgeršir, sjįum viš hversu eyšileggjandi slķk hugmyndafręši er fyrir alla slķka višleitni, jafnt į vinstri og hęgri vęng stjórnmįlanna; hśn ógnar öllu raunverulegu stjórnmįlastarfi. Og žaš segir sig sjįlft, aš ķ samfélagi sem hafnar öllu öšru en einkareynslu - ef viš getum einu sinni kallaš žaš samfélag – getur engin löggjöf haldiš velli, og žar meš engin mannréttindi.

Umfjöllun Elmers um „woke“-hugmyndafręšina er mišlęg ķ gagnrżni hans, en um leiš ašeins hluti vķšfešmrar greiningar hans į fasismanum, grundvelli hans og ummerkjum um yfirvofandi endurvakningu hans. Hann rekur greiningu Umberto Eco į einkennum hins „eilķfa“ fasisma, fjallar į gagnrżninn hįtt um skilgreiningu Hayeks į fasisma, fjallar um og skżrir flókinn hugmyndaramma Giorgio Agamben sem liggur til grundvallar sżn hans į stöšu nśtķmamannsins sem homo sacer – žess sem er śtilokašur, en um leiš ofurseldur valdinu - innan lķföryggisrķkisins, kafar ofan ķ tęknižróunina sem leyfir stöšugt eftirlit yfirvalda og kemst aš žeirri nišurstöšu aš ef ekkert er aš gert séum viš į leiš ķ įtt aš nżrri tegund fasķsks alręšis, sem sé kapķtalķskt ķ ešli sķnu og sem nęr ómögulegt sé aš brjótast undan žegar žvķ hefur einu sinni veriš komiš į. Sś stašreynd aš greining hans er byggš į sósķalķsku sjónarhorni fremur en hęgrisinnušu gefur henni vissulega aukiš vęgi; hér gęti veriš kominn sį grunnur aš gagnrżninni umręšu mešal vinstrisinnašra menntamanna um atburši undanfarinna missera, sem sįrlega hefur skort.

Gildi vinįttunnar

Undir lok bókarinnar fjallar Elmer um forngrķska vinįttuhugtakiš sem mögulega śtgönguleiš. Hjį Forngrikkjum, segir hann, var vinįtta mešal borgaranna (philia) grundvallaratriši ķ velferš borgarrķkisins (polis) og einmitt į žvķ byggist hugmyndin um vestręnt lżšręši. Žetta vinįttuhugtak er frįbrugšiš žvķ sem viš eigum aš venjast. Viš sjįum vinįttu sem žį nįnd sem viš leitum eftir til aš foršast firringuna sem stafar af stöšugri opinberun einkalķfs okkar, segir Elmer. Vinįtta er žvķ ašeins til stašar ķ einkalķfinu. En hjį Forngrikkjum voru borgararnir ašeins sameinašir innan borgarrķkisins gegnum stöšuga samręšu og rökręšu. Kjarni vinįttunnar fólst ķ žvķ aš koma saman og ręša mįlefni samfélagsins, ekki ašeins ķ persónulegum samskiptum og samręšum um okkur sjįlf viš žį sem standa okkur nęst, heldur ķ samtali sem byggir į sameiginlegum hagsmunum okkar sem žegnar og žįtttakendur ķ samfélaginu. Aš sögn Elmers er žaš vinįtta af žessu tagi, tengslin sem myndast į milli įbyrgra virkra borgara, sem gęti og ętti aš koma ķ staš bręšralags žeirra sem rįšist er į meš žöggun, ritskošun, innilokun og öšrum kśgunarašferšum. Ķ stuttu mįli, Elmer hvetur okkur til aš taka alvarlega įbyrgš okkar sem samfélagsžegnar ķ staš žess aš vera eingöngu neytendur sem lįta sig stjórnmįl og samfélag engu varša; aš viš komum aš nżju saman į torginu, til aš takast į um hugmyndir, žróa višhorf okkar įfram gegnum rökręšu, en įvallt į grundvelli vinįttunnar, ķ hinum forngrķska skilningi.

Greinin birtist į https://krossgotur.is og į ensku į vef Brownstone Institute


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Magnśs Siguršsson

Mikil og athygliverš grein aflestrar, Žorsteinn.

Eftir situr aš hrein illska notar sér hvaša tilfinninga klįm sem er til aš komast til įhrifa, og žaš ętti aš foršast aš draga hana ķ flokka, -žaš flękir mįliš og sundrar fólki.

Magnśs Siguršsson, 14.12.2022 kl. 06:10

2 Smįmynd: Birgir Loftsson

Takk fyrir góša grein Žorsteinn. Nokkrar hugleišingar.

Žś segir: "Elmer fullyršir aš stušningur vinstri manna viš tilskipanir og reglur lķföryggisrķkisins byggist ekki į ešlislęgri forręšishyggju žeirra eins og hęgrimenn telja gjarna, heldur mun fremur į žvķ aš žeir hafi „smitast af hugmyndum af meiši nżfrjįlslyndis, um pólitķska rétthugsun, sjįlfsmyndarstjórnmįl og nś sķšast réttrśnaš „woke“ hugmyndafręšinnar." Žetta er nefnilega mįliš, vinstri menn hafa tekiš upp woke-menninguna upp į sķna arma. Og hvaš er woke-menning? Ekkert annaš en enforręšishyggju og žess vegna smell passar hśn viš "hóp" hugsunhįtt vinstri manna en sķšur viš "einstaklings" hugsunarhįtt hęgri manna. Sjį mį žetta kristaltęrt ķ Bandarķkjunum. Žar sem Demókrataflokkurinn sem hefur hingaš til veriš talinn til mišju eša lķtillega til vinstri, er oršinn woke-flokkur. Hefur žś séš hęgri mann męra woke-menninguna?

Eša mįlfrelsiš sem undir stjórn vinstri manna (innan ESB og BNA) sętir stöšugum įrįsum en eins žś segir ķ greininni: "Eitt af lykileinkennum „woke“ hugmyndafręšinnar er algjört óžol gagnvart rökręšu, gagnvart röklegri hugsun...." Ķ Bandarķkjunum beita Demókratar FBI ķ fyrsta sinn ķ sögunni eins og varšhund sem sigašur er į žį sem eru ósammįla, m.a. foreldra sem hafa įhyggjur af innrętingu skóla gagnvart börnum žeirra.

Vinstri hreyfingin į woke-menninga meš hśš og hįr. Og eins og meš allar öfgastefnur gefst fólk upp į endanum į henni į endanum.

Birgir Loftsson, 14.12.2022 kl. 17:19

3 Smįmynd: Žorsteinn Siglaugsson

Žakka ykkur athugasemdirnar.

Kenning Elmers er vissulega nżstįrleg. Og žaš er hįrrétt aš ķ BNA eru žaš Demókratar sem hafa tekiš upp woke hugmyndafręšina miklu fremur en Repśblikanar. Žegar hins vegar er litiš į tryllinginn vegna kórónaveirunnar, sem er ķ raun af sama meiši og woke - stašreyndir og rök skipta žar engu, ašeins persónuleg upplifun og "samstaša" - er annaš uppi į teningnum. Žar hafa žeir sem telja sig til hęgri sķst veriš eftirbįtar hinna ķ aš fylgja fjöldanum. Vissulega eru til Repśblikanar sem hafa andęft, svo sem DeSantis, en žeir eru fįir og "far between".

Žorsteinn Siglaugsson, 15.12.2022 kl. 00:15

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Um bloggiš

Hitt og þetta

Höfundur

Þorsteinn Siglaugsson
Þorsteinn Siglaugsson

Heimspekingur, hagfræðingur og rekstrarráðgjafi og vonsvikinn frjálshyggjumaður.

Athugasemdir eru birtar, en aðeins ef þær eru kurteislegar að mati síðuhaldara. Dónalegum athugasemdum verður hafnað.

Feb. 2024
S M Ž M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29    

Nżjustu myndir

  • Screenshot 2023-03-02 at 21.37.26
  • Screenshot 2023-03-02 at 21.41.11
  • Screenshot 2023-03-02 at 21.41.44
  • Screenshot 2023-03-02 at 21.41.23
  • Screenshot 2023-03-02 at 21.41.44

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (23.2.): 3
  • Sl. sólarhring: 6
  • Sl. viku: 147
  • Frį upphafi: 287116

Annaš

  • Innlit ķ dag: 3
  • Innlit sl. viku: 124
  • Gestir ķ dag: 3
  • IP-tölur ķ dag: 3

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband