Fęrsluflokkur: Bękur

Einstaklingshyggja Ayn Rand

Fyrir rśmlega 20 įrum žżddi ég skįldsögu rśssnesk-bandarķska rithöfundarins og heimspekingsins Ayn Rand, The Fountainhead, sem gefin var śt af Fjölsżn forlagi 1991.

Nś nżveriš kom bókin śt ķ endurskošašri žżšingu į vegum Almenna bókafélagsins, undir heitinu Uppsprettan.
Ašalsöguhetja Uppsprettunnar er arkitektinn Howard Roark, módernisti og hugsjónamašur sem neitar aš gera mįlamišlanir gagnvart list sinni. Sagan er grķpandi og söguhetjurnar margar hverjar stórbrotnar.

Ayn Rand fęddist ķ Rśsslandi įriš 1905. Hśn nam sögu og heimspeki ķ St. Pétursborg, en flśši til Bandarķkjanna rśmlega tvķtug, įriš 1926, og bjó žar sķšan. Hśn varš žar vinsęll rithöfundur og įhrifamikill heimspekingur og stjórnmįlahugsušur.

Uppsprettan var fyrsta skįldsaga Rand sem nįši verulegum vinsęldum. Bókin kom śt ķ mišri heimsstyrjöldinni, 1943 eftir aš 12 śtgefendur höfšu įšur hafnaš henni. Hśn hlaut litla markašssetningu og blendnar vištökur gagnrżnenda. Öllum aš óvörum varš Uppsprettan žó metsölubók sem enn rennur śt ķ bķlförmum og hefur veriš žżdd į fjölda tungumįla.

Ekki er vafi į aš žaš er ekki ašeins grķpandi sögužrįšur sem veldur vinsęldum žessarar bókar heldur sį heimspekilegi undirtónn sem žar er aš finna. Ķ Uppsprettunni tekur Rand til kostanna sišfręšihugmyndir sķnar, sem um margt eru nżstįrlegar, og prófar žęr ķ žeim söguheimi sem hśn skapar.

Ķ stuttu mįli snżst heimspeki Rand um mjög róttęka einstaklingshyggju sem grundvallast į frumsetningum heimspekikerfis hennar, objektivismans, sem žżša mętti sem hluthyggju į ķslensku. Forsenda sišferšisins, samkvęmt Rand, er aš mašurinn žarf aš višhalda eigin lķfi. Af žessu leišir hśn aš öll sišferšisgildi hljóti aš miša aš žessu marki. Žvķ sé ósišlegt aš einstaklingurinn fórni sér fyrir ašra og einnig ósišlegt aš hann geri kröfu um aš ašrir fórni sér fyrir hann. Rand endurskilgreinir egoismann, eša sjįlfselskuna, og telur hina sönnu sjįlfselsku, sem sé grunnur alls sišferšis, vera aš lifa og starfa sem sjįlfstęš hugsandi vera, foršast aš nota ašra og foršast aš lįta ašra nota sig. Egoisti Rand er žannig mašur sem lifir ašeins sjįlfum sér. Hann sękist ekki eftir völdum yfir öšru fólki, ekki eftir peningum peninganna vegna, heldur ašeins žvķ aš lifa eins heilsteyptu, heišarlegu og skapandi lķfi og honum er unnt.

Ayn Rand varš kannski žekktust fyrir stjórnmįlaheimspeki sķna, en hśn grundvallast į sišfręšikenningu hennar. Rand įleit kapķtalismann vera eina stjórnskipulagiš sem vęri sišferšilega réttlętanlegt žvķ žaš vęri žaš eina sem gerši manninum kleift aš breyta sišlega. Hśn įleit hins vegar aš sį hreini kapķtalismi sem hśn ašhylltist hefši hvergi veriš til og raunar óvķst aš hann yrši nokkurn tķma til. Hśn er aš žessu leyti ólķk hefšbundnum hęgrimönnum sem gjarna įlķta kapķtalismann gallašan en žó illskįstan žess sem ķ boši er, enda gagnrżndi Rand gjarna bandarķska hęgrimenn og frjįlshyggjumenn, sem žó vilja margir tengja hugmyndafręši sķna kenningum hennar. Enn meira fór žó fyrir gagnrżni hennar į samhyggju og alręšisstefnur į borš viš kommśnisma, fasisma og nasisma, enda gengju slķkar stefnur žvert gegn möguleika mannsins til sišlegs lķfs.

Heimspeki Ayn Rand vakti litla athygli ķ fręšaheiminum lengi framan af, kannski mešal annars vegna stjórnmįlaskošana hennar, en einnig vegna žess hve brotakennt höfundarverk hennar er og erfitt aš stašsetja hana innan meginstrauma heimspekinnar. Į sķšustu įrum hefur įhugi į kenningum hennar hin vegar fariš vaxandi og hafa nokkrar įhugaveršar bękur komiš śt um Rand undanfariš. Žaš er vel, enda er Ayn Rand afar įhugaveršur heimspekingur og mikiš verk óunniš ķ rannsóknum į kenningum hennar og tengslum viš ašrar heimspekistefnur. Mešal annars mį benda į "Ayn Rand, the Russian Radical" eftir Chris Matthew Sciabarra, sem kom śt 1995 ef ég man rétt og gefur afar glögga mynd af heimspeki Rand og tengslum viš stefnur og strauma į 19. og 20. öld.


En fyrir fįvitann?

Ķslendingar hafa aldrei veriš hrifnir af ofvitum, svo ekki er von aš neinn sé tilbśinn aš borga fyrir žį hįtt verš. Fįvitar fara į miklu hęrri prķsum hérlendis.
mbl.is 3,5 milljónir fyrir Ofvitann
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Rosalega fyndiš leikrit?

Ég las fyrst Hamskiptin eftir Kafka 16 eša 17 įra minnir mig. Žaš į viš sjįlfan mig eins og vęntanlega fleiri, aš mér finnst ég aldrei hafa skiliš til fulls hvaš höfundurinn er aš fara, svo margręš er žessi saga, rétt eins og flest verk höfundarins önnur. Žaš var žvķ meš talsveršri eftirvęntingu sem ég fór um daginn aš sjį uppfęrslu Žjóšleikhśssins, enda hafši hśn fengiš góša dóma, bęši hér og ķ London.

Fyrir žį sem ekki žekkja söguna fjallar hśn um eftirleik žess aš skrifstofumašurinn Gregor Samsa vaknar upp og hefur žį breyst ķ tröllaukna bjöllu. Smįtt og smįtt rofna tengslin milli Gregors og fjölskyldu hans og lżkur sögunni į dauša Gregors.

"Žetta var rosalega fyndiš leikrit!" heyrši ég manneskju sem sat fyrir framan okkur segja viš sessunaut sinn žegar sżningunni var lokiš. Žaš kom mér ekki į óvart, enda hafši viškomandi persóna og sessunautar hennar, įsamt fįeinum öšrum takmörkušum hópum ķ salnum, legiš ķ nęr stöšugu hlįturskasti alla sżninguna. Ekki virtist žurfa mikiš til aš vekja kįtķnuna - ankannaleg eša żkt hreyfing, ruddalegt oršaval eša eitthvaš žess hįttar dugši til.

Ég verš aš višurkenna aš ég įtti ekki aušvelt meš aš sjį eitthvaš sérstaklega fyndiš ķ Hamskiptunum. Aš vķsu fannst mér leikurinn į stundum helst til żktur, jafnvel farsakenndur, sem ekki hjįlpaši til viš aš koma andrśmslofti verksins til skila. En dóminn "rosalega fyndiš leikrit" verš ég aš višurkenna aš ég skil alls ekki.

Į undanförnum įrum hafa alls konar farsar tröllrišiš leikhśslķfi hér į landi. Getur veriš aš talsveršur hluti leikhśsgesta gangi oršiš śt frį žvķ aš leikrit séu alltaf farsar og žess vegna sé allt ķ žeim fyndiš? Ég velti žvķ fyrir mér hvort žaš sé raunin, žvķ žetta er ekki eina dęmiš sem ég hef upplifaš, og fleiri sem ég hef boriš žetta undir taka undir žaš. Og gęti jafnvel veriš aš leikstjórar séu farnir aš gera śt į žetta einkennilega višhorf til aš žóknast įhorfendum? Eša er žetta einfaldara? Į bara aš lįta fólk taka greindarpróf fyrst ef žaš ętlar aš kaupa leikhśsmiša?


Af žvķ aš pįfinn sagši žaš

Žetta eru greinilega alvarlegar athugasemdir sem žarna hafa veriš settar fram. Slķkri gagnrżni er hvorki nęgjanlegt aš svara meš skętingi né vķsan til menntunar žeirra sem geršu ętluš mistök. Mišaš viš umręšuna undanfariš viršast hins vegar ašstandendur žżšingarinnar yfirleitt bregšast viš gagnrżni į žann hįtt.

Žaš er verulega slęmt mįl ef žżšingin er svo illa unnin aš virtir fręšimenn į sviši mįlfręši og textafręši sjįi įstęšu til aš gera viš hana alvarlegar athugasemdir. Mašur fékk į tilfinninguna žegar žessi žżšing kom śt aš allt vęri reynt aš gera til aš hamla umręšu um hana og žagga nišur ķ gagnrżnisröddum. Greinilegt aš PR vinnan var vel unnin. En sé verkiš gallaš kemur žaš aušvitaš ķ ljós į endanum.

Ég minnist žess aš įšur en žżšingin kom śt hafši einhver gagnrżni rataš į sķšur blašanna og var žvķ mešal annars haldiš fram aš ekki hefši fariš fram nęgjanlega ķtarleg umręša mešal fręšimanna til aš hęgt vęri aš segja aš verkiš vęri tilbśiš. Ašstandendur brugšust alltaf ókvęša viš slķkum įbendingum og virtust taka alla gagnrżni mjög persónulega.

Ķ žetta verk er bśiš aš eyša įralangri vinnu fjölda fólks og vęntanlega ótöldum milljónatugum. Žaš er verulega alvarlegt mįl ef ekki hefur tekist almennilega til.


mbl.is „Hvaš helduršu aš viš höfum veriš aš gera?“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Um bloggiš

Hitt og þetta

Höfundur

Þorsteinn Siglaugsson
Þorsteinn Siglaugsson

Heimspekingur, hagfræðingur og rekstrarráðgjafi og frjálslyndur frjálshyggjumaður.

Athugasemdir eru birtar, en aðeins ef þær eru kurteislegar að mati síðuhaldara. Dónalegum athugasemdum verður hafnað.

Okt. 2017
S M Ž M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Nżjustu myndir

  • George-Stinney-Jr
  • Screen Shot 2015-05-21 at 20.44.43
  • oliprik
  • Screen Shot 2015-03-12 at 18.39.41
  • ImageHandler.ashx

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (21.10.): 0
  • Sl. sólarhring: 83
  • Sl. viku: 189
  • Frį upphafi: 142311

Annaš

  • Innlit ķ dag: 0
  • Innlit sl. viku: 160
  • Gestir ķ dag: 0
  • IP-tölur ķ dag: 0

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband